“ต้นตาล” ไม้ยืนต้นตระกูลปาล์มปลูกกันตามหัวไร่ปลายนามีอยู่เกือบทุกภาคของประเทศไทย จะมีมากหน่อยที่ภาคกลาง ภาคใต้โดยเฉพาะจังหวัดสงขลา ชาวบ้านทั่วไปเรียกว่า “ตาล” เป็นพืชที่ไห้ประโยชน์ได้มากทั้งดอกให้น้ำหวาน ผลให้เนื้อตาล ลำต้นให้ไม้ทำประโยชน์ ใบนำมาจักสาน คนไทยใช้ตาลในชีวิตประจำวันมาช้านาน ตั้งแต่บรรพบุรุษถึงปัจจุบัน แต่จะมีคนไทยสักกี่รายที่นำตาลมาปลูกเป็นสวนและให้ผลผลิตต่อเนื่องตลอดเวลา

“สวนตาลลุงถนอม” อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี เป็นสวนตาลที่เกิดจากแนวคิดที่ว่าจะหาไม้ยืนต้นอะไรที่มีความยั่งยืน คงทนต่อทุกสภาพอากาศ ความคิดนี้จึงเกิด ลุงถนอม ภู่เงิน ปัจจุบันอายุ 82 มีความคิดว่าพืชไร่พืชสวนที่ปลูกอยู่ที่บ้านไร้ยาฆ่าแมลง ไร้ปุ๋ยเคมีกันมา ขณะเดียวกันพื้นที่ที่อยู่ปัจจุบันแต่ก่อนถูกน้ำท่วมทุกปีท่วมครั้งหนึ่งก็กินเวลานานทำให้เกิดความเสียหาย พืชสวนพืชไร่ที่ปลูกไว้ทั้งมะนาว กล้วย มะละกอ พืชผักสวนครัวได้ผลไม่เต็มที่เพราะเมื่อน้ำท่วมก็มักจะเกิด โรคพืชต่าง ๆ ตามมาด้วย จำเป็นต้องใช้สารเคมี ด้วยความที่กลัวสารเคมี ลุงถนอม จึงเปลี่ยนแนวคิดว่าจะหาพืชอะไรมาปลูกในพื้นที่ 10 ไร่ ของครอบครัว คิดอยู่ระยะหนึ่งจึงตัดสินใจปรับพื้นที่ทั้งหมดลงต้นตาลโตนด ซึ่งเป็นพืชประจำถิ่นเมืองเพชรบุรี เพราะคิดว่าตาลเป็นไม้ยืนต้นที่แข็งแรงไม่มีศัตรูพืชแต่ต้องใช้เวลานานหน่อยกว่าจะได้ลูก

หลังจากลงตาลไว้ทั้งหมด 450 ต้น ครอบครัวลุงถนอมค่อย ๆ ฟูมฟักจนตาลโตนดค่อย ๆ เติบโตขึ้น ระหว่างที่คอยให้ตาลเติบโต ลุงถนอมก็ปลูกพืชไร่ ไม้ผลอายุสั้น เพื่อยังชีพโดยปลูกในพื้นที่ว่างระหว่างร่องสวนตาล ซึ่งก็ได้ผลดี เลี้ยงครอบครัวได้อย่างสบาย

ลุงถนอมเฝ้าดูการเติบโตของตาลจนเข้าปีที่ 12 ตาลที่ลงไว้เริ่มให้ผลแต่เป็นต้นที่สมบูรณ์ ส่วนต้นที่ยังไม่สมบูรณ์มากนักตาลต้องมีอายุ 15 ปีขึ้นไป ปัจจุบันตาลที่ปลูกไว้ทั้งหมดอายุ 26 ปี อยู่รอดทั้ง 450 ต้น มีคุณอำนาจ ภู่เงิน อายุ 44 ปี บุตรชายของลุงถนอมเป็นผู้ดูแล คุณอำนาจหรือคุณแจ่ม หลังจากจบการศึกษาระดับมัธยมก็รับหน้าที่สืบสานสวนตาลที่ลุงถนอมทำไว้ซึ่งแต่เดิมตัดผลตาลขายเพียงอย่างเดียว คุณแจ่ม เริ่มสนใจที่จะทำผลิตภัณฑ์จากตาลจึงแสวงหาความรู้จากผู้รู้เรื่องการแปรรูปตาลที่เป็นปราชญ์ชาวบ้านที่มีองค์ความรู้ในการทำน้ำตาลสด น้ำตาล ขนมตาล ซึ่งช่วงที่คุณแจ่มเรียนรู้ครั้งนั้นคนทำตาลเริ่มมีน้อยลง การหาความรู้เรื่องการทำน้ำตาล น้ำตาลสด ดูแล้วเหมือนง่ายแต่ที่จริงมีความยากอยู่พอสมควร

ซึ่งการทำน้ำตาล น้ำตาลสด ขึ้นอยู่กับการปาดงวงตาล (ดอกของต้นตาล) ซึ่งดอกตาลนี้จะให้น้ำหวาน แล้วนำน้ำหวานไปต้มไปเคี่ยวจนเป็นน้ำตาล แต่การจะใช้มีปาดงวงตาลเพื่อให้ได้น้ำหวานนั้นมีเทคนิคมากมาย โดยเริ่มจากจะต้องนวดงวงตาลเพื่อดอกตาลเริ่มแก่ การนวดก็เพื่อให้งวงตาลช้ำ เมื่องวงช้ำจะให้ความหวานและน้ำหวานมาก การนวดต้องนวดทุกวันต่อเนื่อง เว้นหลังจากให้น้ำงวงตาลแช่น้ำอีก 2 วัน เพื่อให้ดอกตาลฝ่อ แกนงวงช้ำดอกช้ำ เมื่อปาดดอกตาลก็เท่ากับปาดท่อน้ำเลี้ยง ตาลก็จะขับน้ำหวานออกมา ตาลต้นใหญ่ ๆ อายุ มาก ๆ จะให้ตาลเต็มกระบอก เมื่อนำตาลลงกระบอกต้องใส่เกล็ดไม้พะยอมเพื่อไม่ให้น้ำตาลที่ได้บูด การใส่เกล็ดไม้พะยอม 15-20 เกล็ด เกล็ดขนาดปลายนิ้วก้อยถ้าใส่มากน้ำตาลจะขม การปาดงวงตาลมักจะปาดตอนเช้าเมื่อน้ำหวานเต็มกระบอกก็เก็บมาต้ม ตอนเย็นปาดใหม่ได้อีก การปาดแต่ละครั้งให้ปาดออกคราวละ 2 มิลลิเมตร งวงตาลก็จะให้น้ำหวานอีก ดอกตาล 1 งวงจะปาดได้ถึง 2 เดือนจึงจะหมดน้ำหวาน แล้วช่อใหม่จะเกิดขึ้นมาอีก

เมื่อได้น้ำหวานจากงวงตาลแล้ว เราจะนำน้ำหวานจากงวงตาลนี้มาทำน้ำตาลสด ด้วยการต้ม ก่อนต้มให้กรองด้วยผ้าขาวบางเพื่อกรองเศษผงต่าง ๆ รวมทั้งไม้พะยอม จากนั้นต้มเคี่ยวเพื่อฆ่าเชื้อ และเพิ่มความหวานเนื่องจากไล่น้ำออกไป การเคี่ยวไช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง หลังจากน้ำหวานเดือด จากนั้นนำลงบรรจุขวด น้ำตาลที่ได้จะเป็นน้ำตาลสดกลิ่นหอมหวาน การบรรจุขวดให้น้ำขวดไปนึ่งเสียก่อนเป็ยการฆ่าเชื้อ น้ำตาลสดของคุณอำนาจ จากสวนตาลลุงถนอมมีกลิ่นหอม หวาน รสชาติที่เกิดจากตาลแท้ ๆ แตกต่างจากที่ขายอยู่ริมถนนที่มีรสชาติเกือบเหมือนกันหมด ของคุณแจ่มหรือคุณอำนาจไม่วาขายริมถนนใครอยากซื้อ อยากชิมต้องขับเข้าไปในสวน

การทำน้ำตาลก็เช่นกัน นำน้ำหวานจากตาลมาเคี่ยวด้วยไฟแรง ราว 2 ชั่วโมง จนน้ำระเหยออกหมดเหลือแต่ความหวานของเนื้อน้ำตาล ซึ่งเนื้อน้ำตาลนี้จะเข้มข้นจับเป็นเนื้อเดียวกันมีกลิ่นหอมคล้ายช็อกโกแลต ที่อื่นเป็นอย่างไรคุณแจ่มบอกว่าไม่รู้ แต่ที่สวนลุงถนอมของแท้แน่นอน เราลองชิมดูแล้วแตกต่างจากที่อื่นที่ขายอยู่ริมถนนย่านเพชรบุรี ทั้งน้ำตาลสด และน้ำตาลถือเป็นสินค้าอัดดับหนึ่งของสวนตาลลุงถนอมที่ผลิตโดย คุณอำนาจ ภู่เงิน หรือคุณแจ่มลูกชายลุงถนอมที่ทำเองทุกขั้นตอนตั้งแต่ นวดงวงตาล ปาดตาล รองน้ำหวาน นำน้ำหวานมาต้มมาเคี่ยว มีลูกมือช่วยอยู่ไม่กี่คน ทำได้ตามกำลังทั้งที่ขยายผลผลิตได้อีกแค่นี้ก็ทำไม่ทันขาย ที่ไม่ต้องการขยายเพราะต้องการอนุรักษ์เพาะขยายพันธุ์ตาลไว้ ทำอยู่ทุกวันนี้ก็เหลือใช้แล้ว เพราะดำเนินรอยตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9

นอกจากนี้สวนตาลลุงถนอมยังมีขนมตาลที่แสนอร่อย จามตาลเชื่อม ลูกตาลลอยแก้ว ไว้ให้นักท่องเที่ยวได้จับจ่ายซื้อหาผลิตภัณฑ์ทั้งหมดทำกันเองในครอบครัวไม่วางขายข้างนอกเพราะไม่ต้องการแข่งกับใคร ไม่ต้องการได้ยินเสียงครหาจากผู้ค้าด้วยกัน เพราะรสชาติผลิตภัณฑ์ของที่สวนแตกต่างจากผู้ผลิตรายอื่น แต่ขอยืนยันที่สวนลุงถนอมทุกอย่างเป็นของแท้ร้อยเปอร์เซนต์ ลูกค้าที่จะซื้อต้องขับเข้าไปในสวนอยู่ซ้ายมือขาเข้ากรุงเทพฯ ตรงกิโลเมตรที่ 161-160 สังเกตง่าย ๆ ตรงที่มีต้นยางขึ้นเยอะ ๆ มีร้านขายของบริเวณนั้นหลายร้านและมีป้ายบอก “ศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาตาลโตนด” เลขที่ 5 หมู่ 4 ตำบล ถ้ำธัมรงค์ อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี โทร.087-880-7716 เข้าไประยะประมาณ 2 กิโลเมตรเศษ ระหว่างทางมีป้ายบอก

ที่นี่เป็นศูนย์เรียนรู้เนื่องจากจังหวัดเพชรบุรีมีผลผลิตตาลมากหลายราย แต่สวนตาลลุงถนอมมีการปลูกแบบสวนต้นตาลขึ้นเป็นระเบียบ ผลผลิตที่ออกสู่ตาลเป็นของแท้และบอกกันปากต่อปากจนมีชื่อเสียง และเมื่อกระแสท่องเที่ยวการเรียนรู้เรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นมากขึ้น ทางจังหวัดเพชรบุรีจึงเลือกสวนตาลลุงถนอมเป็นศูนย์การเรียนรู้ โดยบรรจุไว้ในหลักสูตรการเรียนรู้ประสบการณ์ชีวิต สวนตาลลุงถนอมจึงมีนักเรียน นักศึกษา ตลอดจนเกษตรกรจากหลายท้องที่มาดูงานตลอดเวลา เรียกว่าที่สวนลุงถนอมมีองค์ความรู้เกี่ยวกับตลาดโตนดตั้งแต่การปลูก การดูแลรักษา การแปรรูปผลผลิตครบวงจร นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรอนุรักษ์อีกด้วย มีแปลยวนผูกไว้กับต้นตาลให้นักท่องเที่ยวนอนเล่นเพื่อพักผ่อน ท่ามกลางความร่มครึ้มจากสวนตาลได้ความสดชื่นจากกลิ่นอายของสวนตาลมากทีเดียว

ข้อคิดจากสวนตาลลุงถนอมก็คือ เมื่อผลิตอะไรออกมาจากสวนหรือจากที่ทำกินของเราแล้ว ก็ขอให้ตั้งใจทำ ตั้งใจผลิตจากปัจจัยที่แท้จริง อย่าปนปลอมจะได้ของดี และของดีที่ว่านี้จะไปตอบโจทย์ในตัวมันเอง ของดีอยู่ที่ไหนก็คุ้มครองตัวมันเอง ด้วยเหตุนี้ผลิตภัณฑ์ตาลที่สวนตาลลุงถนอมจึงยังคงมีลูกค้าถามหาตลอดเวลาแม้นจะต้องเข้าไปในสวนที่ไม่ได้อยู่ริมถนนก็ตาม

ขอขอบคุณ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานจังหวัดเพชรบุรี
สวนตาลลุงถนอม 5 หมู่ 4 ตำบลถ้ำธัมรงค์ อำเถอบ้านลาด เพชรบุรี โทร.087-800-7716

แสดงความคิดเห็น

Load More By ReportMan
Load More In การเกษตร